R.U.R. [Robot Unibersal ni Rossum] (2015)

rur
Nagmula sa Tanghalang Ateneo ang larawan.

Nauna kong nabasa ang nobelang War with the Newts (1936) ni Karel Čapek bago ko pa man nalaman na siya ang nagpakilala ng robot sa wika ng ating mga naratibong kagila-gilalas na inilulunan ang agam-agam sa relasyon ng tao at ng agham. Sa nobela, malinaw ang mga temang umiinog sa pag-unawa ng tao sa di-tao (ang newts) at ang pagkilala sa kaibahan nila bilang lunsaran ng di-pagkakaunawaan at tunggalian. Sabihin pa, nauna na ngang siniyasat ni Čapek sa R.U.R. ang temang ito.

R.U.R. [Robot Unibersal ni Rossum] (2015)
Direksiyon ni JK Anicoche para sa Tanghalang Ateneo
Salin ni Guelan Varela-Luarca
sa Rossumovi Univerzální Roboti (1921) ni Karel Čapek

May dalawang mahalagang bagay sa robot ni Čapek: nagmula umano ito sa Czech na robota na nangangahulugang ”sapilitang paggawa”; at mas kahawig nito ang kasalukuyan nating nosyon ng clone o cyborg kaysa sa robot. Malinaw ang ligalig ng pinag-uugatang panahon at lunan ng dula ni Čapek 95 taon na ang nakararaan: katatapos lamang ng Unang Digmaang Pandaigdig bunsod ng malawakang sopistikasyon sa teknolohiya at pag-aarmas ng mga bansa bilang paggigiit ng kapangyarihan, at patuloy ang malawakang pakikibaka ng mga manggagawang deshumanisado sa ngalan ng interes ng mga kapitalista. Ito, sa isang banda, ang hinahanap ko sa adaptasyon ng dula sa Filipino.

Bahagi ang pagsasalin at pagtatanghal ng dula ng Season 37 ng Tanghalang Ateneo na pinamagatan nilang Staging Revolutions, kasama ang adaptasyon ng kuwentong “Utos ng Hari” ni Jun Cruz Reyes (na itatanghal sa Nobyembre) at ang “Kalantiaw” ni Rene O. Villanueva. Mainam sanang pagkakataon ang adaptasyong ito upang alalahanin din, halimbawa, ang mga mandudulang tulad ni Aurelio Tolentino, na nagdiriwang ng ika-100 taon ng kamatayan ngayong 2015, at kung ano relasyon ng mga ginawa nila noong paghihimagsik—sa loob at labas ng tanghalan—sa mga dulang tulad ng kay Čapek.

May mga personal tayong danas ng digmaan at paggawa na parehong nakatahi sa kamalayan ng ating pagkabansa, na pinalalabnaw, halimbawa, ng maliit na ad lib ng dula na may alusyon sa Titanic (na nakaangkla sa rekognisyon pa rin ng manonood sa isang popular na pelikula noon pang 1998 na kumita nang malaki mula sa romantisasyon ng isang aktuwal na trahedya sa kasaysayan; maliit na bahagi subalit mapanganib, sapagkat reinforcement ito ng isang partikular na imahinasyon ng kompendiyo ng kung ano ang popular, at siyang maaaring maiwan sa manonood, kung paanong isa ito sa mga nakakuha ng reaksiyon mula sa mga manonood sa gala na karamihan ay estudyante) o sa komikong pagpapataw ng iba’t ibang nasyonalidad sa mga pangunahing tauhang sangkot sa produksiyon ng robot—na malinaw ang pagsasaalang-alang sa karanasang kolonyal ng Filipinas. Subalit nasaan ang hilakbot sa digmaan at di-makataong paggawa––dalawang mukha ng mapanakop na pandarahas––na ibig kong maramdaman sa mga sandaling gumuguho na ang lahat ng pag-asa ng kaligtasan, mula sa tao, at pagkatapos ay maging sa mga robot? Mainam ang manipulasyon ng tunog at musika ni Teresa Barrozo na magkasabay na tagapaghabi ng gayuma at ligalig sa dula, gayundin ang pagganap ni Gel Basa bilang Helena Glory na nagpakita ng testura ng pagkabaliw sa mga idea ng pag-ibig at pagliligtas, ngunit mabigat ang pasanin ng mga iba pang mga mas batang aktor upang sabayan ang gayong rubdob.

Kaya naman may aliwalas ang lumbay ng pag-asa sa epilogo nang lumitaw ang mga robot na sina Helena at Primus, at ginanapan ang huli ng tagadisenyo ng ilaw—samantalang binabasa ang iskrip—bilang biglaang kahalili ng aktor na hindi nakarating sa pagtatanghal sa kung anong dahilan. May kinang sa hilaw niyang pagganap na balintunang nagbigay ng puso sa wakas ng produksiyon. Sa isang daigdig na nauna nang iginapos at pagkatapos ay yumao na nga ang rozum o katwiran at karunungan—tulad ng Matandang Rossum na siyang nakatuklas ng teknolohiya upang lumikha ng robot—kinailangan ng dula ng gayong di-inaasahan upang kumawala sa monotoniya ng pagtatanghal, ang monotoniya ng buhay na siyang motibasyon ng lahat ng totoong rebolusyon.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: